Biển Địa Trung Hải, một trong những lưu vực khép kín nhất trên hành tinh, đang phải chịu áp lực liên tục từ hoạt động của con người: du lịch đại chúng, giao thông hàng hải, nước thải sinh hoạt và nước thải nông nghiệp. Sự kết hợp của các yếu tố này biến vùng biển thành môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các chất hóa học, cuối cùng tích tụ trong các sinh vật biển. Một nghiên cứu gần đây của Đại học Córdoba (UCO) đã tập trung vào bốn loài cá thường được tiêu thụ trong chế độ ăn Địa Trung Hải: cá thu ngựa, cá mòi, cá đối đỏ và cá tuyết. Kết quả, được công bố trên Tạp chí Vật liệu Nguy hiểm , cho thấy những loài cá này chứa một hỗn hợp lên đến 81 hợp chất gây ô nhiễm , nhiều trong số đó hầu như chưa được theo dõi cho đến nay.
Nhóm nghiên cứu, do Ayman N. Saber, Noelia Caballero Casero và Soledad Rubio từ Khoa Hóa Phân tích tại Viện Hóa học vì Năng lượng và Môi trường (IQUEMA) dẫn đầu, đã phân tích 120 mẫu vật. Để làm được điều đó, họ đã phát triển một nền tảng sàng lọc các chất gây ô nhiễm nghi ngờ, cho phép họ theo dõi khoảng 11.000 chất tiềm năng, bao gồm cả các chất gây ô nhiễm ban đầu và các chất chuyển hóa của chúng. Nghiên cứu không chỉ xác nhận sự hiện diện của chất dẻo hóa, chất chống cháy, thuốc trừ sâu, dược phẩm và các sản phẩm chăm sóc cá nhân, mà còn nêu bật một phát hiện đáng lo ngại: gần một nửa số hợp chất được phát hiện là chất chuyển hóa — sản phẩm phát sinh sau khi chính con cá xử lý chất gây ô nhiễm. Trong nhiều trường hợp, thậm chí không tìm thấy dấu vết của chất gây ô nhiễm ban đầu, cho thấy rằng việc giám sát thường xuyên có thể đã bỏ sót một phần đáng kể mức độ phơi nhiễm thực tế.
Phân tích toàn diện 11.000 chất
Phương pháp được sử dụng kết hợp chiết xuất dung môi siêu phân tử với phép đo phổ khối lượng độ phân giải cao. Kỹ thuật này cho phép phát hiện nhiều loại chất mà không cần phân tích riêng lẻ từng chất, do đó nhân lên khả năng phát hiện. Trong số 11.000 chất tiềm năng, 81 chất đã được xác định trong mô cá. Chúng bao gồm các chất làm dẻo như phthalate, chất chống cháy, thuốc trừ sâu, dược phẩm, ma túy bất hợp pháp, thành phần mỹ phẩm và các hợp chất công nghiệp bền vững. Sự hiện diện của các hóa chất này không tự động gây ra rủi ro cho sức khỏe, nhưng nó nhấn mạnh sự cần thiết phải nghiên cứu tác động lâu dài của chúng, đặc biệt là đối với các chất chuyển hóa, mà tác động của chúng lên cơ thể người chưa được ghi nhận đầy đủ.
Một trong những phát hiện nổi bật nhất của nghiên cứu là sự hiện diện dồi dào của các chất chuyển hóa được metyl hóa. Quá trình metyl hóa không được coi là cơ chế giải độc phổ biến ở cá, vì vậy các nhà nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết phải điều tra nguồn gốc và các quá trình tạo ra nó. Phát hiện này mở ra một hướng nghiên cứu mới, vì các hợp chất này có thể có độc tính khác với các chất tiền thân của chúng và không được đưa vào các đánh giá an toàn thực phẩm hiện hành.
Các chất chuyển hóa: dấu ấn tiềm ẩn trong an toàn thực phẩm
Nghiên cứu cho thấy rằng việc chỉ kiểm soát các chất gây ô nhiễm ban đầu sẽ không cung cấp một bức tranh đầy đủ. Các chất chuyển hóa, là kết quả của quá trình biến đổi hóa học bên trong cá, có thể tích tụ trong mô và không được phát hiện bằng các phương pháp phân tích thông thường. Trong nghiên cứu này, gần một nửa số hợp chất được tìm thấy là chất chuyển hóa, và trong nhiều trường hợp, không tìm thấy dấu vết của chất ban đầu. Điều này cho thấy cá chủ động chuyển hóa các chất gây ô nhiễm, nhưng các sản phẩm phụ tạo thành có thể vẫn còn trong cơ thể và đến tay người tiêu dùng. Các tác giả nhấn mạnh rằng sự hiện diện của chất gây ô nhiễm không đồng nghĩa với vấn đề sức khỏe tức thì , nhưng việc hiểu rõ hành vi và tác động tiềm tàng của nó là rất quan trọng để đánh giá rủi ro thực tế khi con người tiếp xúc.
Hơn nữa, nghiên cứu cho thấy hỗn hợp các chất ô nhiễm khác nhau đáng kể giữa các loài. Cá thu ngựa, loài ăn cả con mồi sống ở tầng nổi và tầng đáy, có phổ chất ô nhiễm rộng nhất, bao gồm chất dẻo hóa, hợp chất công nghiệp và thuốc trừ sâu. Cá đối đỏ, loài khuấy động trầm tích ven biển, tích lũy chủ yếu chất dẻo hóa và dược phẩm. Cá tuyết, ở đỉnh chuỗi thức ăn, có lượng chất ô nhiễm thấp hơn nhưng lại có sự hiện diện cao hơn của các chất công nghiệp khó phân hủy và tồn lưu. Những khác biệt này phản ánh ảnh hưởng của môi trường sống và chế độ ăn uống đến sự tích lũy hóa chất.
Mỗi loài là một sự pha trộn khác nhau.
Do đặc điểm lưu vực bán kín, Địa Trung Hải đặc biệt dễ bị tích tụ chất ô nhiễm. Nước thải, hoạt động công nghiệp và dòng chảy nông nghiệp liên tục thải ra các chất xâm nhập vào chuỗi thức ăn. Khi cá ăn, chúng nuốt phải các hạt này và tích lũy chúng trong mô. Nghiên cứu của UCO chứng minh rằng mỗi loài có một cấu trúc hóa học độc đáo , làm phức tạp thêm việc đánh giá rủi ro. Ví dụ, cá thu ngựa, do ăn con mồi ở các độ sâu khác nhau, tiếp xúc với nhiều loại chất ô nhiễm hơn. Cá đối đỏ, do khuấy động trầm tích, tiếp xúc với các hợp chất lắng đọng trên đáy biển. Cá tuyết, là loài săn mồi, tập trung các chất bền vững tích lũy sinh học trong toàn bộ chuỗi thức ăn.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng những phát hiện này không nên được hiểu là lời kêu gọi ngừng tiêu thụ cá, mà là lời kêu gọi cải thiện hệ thống giám sát. Việc đưa các chất chuyển hóa vào phân tích thường quy sẽ cung cấp một bức tranh thực tế hơn về ô nhiễm biển và nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng. Hơn nữa, nghiên cứu này mở ra hướng điều tra nguồn gốc của các chất chuyển hóa được metyl hóa, một hiện tượng ít được biết đến có thể có những tác động về mặt độc học.
Tóm lại, công trình này nhấn mạnh sự phức tạp của ô nhiễm ở Địa Trung Hải và sự cần thiết phải nâng cao hiểu biết của chúng ta để bảo vệ cả hệ sinh thái và người tiêu dùng. Khoa học tiếp tục đạt được những bước tiến trong việc làm sáng tỏ tác động của các chất gây ô nhiễm mới nổi, và nghiên cứu này là một ví dụ rõ ràng về cách nghiên cứu có thể đóng góp vào thực phẩm an toàn hơn và một vùng biển khỏe mạnh hơn.
